Prolaktyna to hormon produkowany głównie przez przysadkę mózgową, o szerokim zakresie działania w ludzkim organizmie. Nie tylko wpływa na nastrój i zachowanie, lecz także normuje pracę układu odpornościowego czy prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego. Prolaktyna odgrywa ważną rolę dla zdrowia reprodukcyjnego zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Jakie są jej normy w organizmie? Kiedy należy wykonać badanie?
Prolaktyna – jaką rolę odgrywa w organizmie?
Prolaktyna to hormon odpowiedzialny za stymulowanie produkcji mleka (laktacji), która jest następstwem karmienia piersią po urodzeniu. Ponadto pełni następujące funkcje:
- reprodukcyjną,
- metaboliczną,
- osmoregulacyjną,
- regulującą układ odpornościowy
- regulującą funkcje behawioralne.
Prolaktyna wytwarzana jest zarówno przez przysadkę mózgową (w przednim płacie), jak i w mniejszych ilościach przez macicę, gruczoły sutkowe, prostatę, komórki odpornościowe, skórę oraz tkankę tłuszczową.
Prolaktyna – normy
U zdrowych osób stężenie prolaktyny wzrasta:
- w trakcie snu,
- w sytuacjach stresowych,
- w ciąży,
- w okresie laktacji,
- w czasie poporodowym,
- podczas wysiłku fizycznego,
- podczas stosunku płciowego,
- przy niskim poziomie cukru we krwi.
Poziom hormonu jest zależny od wieku i płci, dodatkowo u kobiet może się różnić w zależności od tego, w jakiej fazie cyklu zostanie przeprowadzone badanie. Norma u kobiet, które nie są w ciąży to: 102-496 µIU/l, u mężczyzn natomiast: 86-324 µIU/l. W trakcie ciąży poziom prolaktyny stopniowo się zwiększa, w trzecim trymestrze wzrastając nawet o 15-20 razy. Po porodzie poziom hormonu zaczyna się normować.
Podwyższony poziom prolaktyny
Podwyższony poziom prolaktyny określa się hiperprolaktynemią. Najczęstszymi przyczynami tego stanu są:
- przyjmowanie niektórych leków,
- ciąża,
- niedoczynność tarczycy,
- guzy przysadki,
- niewydolność nerek,
- zespół policystycznych jajników,
- choroby podwzgórza.
Objawy, które mogą wskazywać na podwyższone stężenie hormonu to:
- obniżone libido,
- impotencja, bezpłodność bądź nieprawidłowy rozwój narządów płciowych u mężczyzn,
- bóle głowy,
- zaburzenia widzenia,
- niedobór estrogenu u kobiet lub testosteronu u mężczyzn,
- bezpłodność u kobiet przed menopauzą,
- laktacja u kobiet, które nie są w ciąży,
- zaburzenie cyklu miesiączkowego (menstruacja występuje częściej niż co 25 dni bądź rzadziej niż 33 dni, w końcu staje się skąpa i w wielu przypadkach zanika).
Prolaktyna – kiedy powinno się wykonać badanie?
Najczęściej prolaktynę bada się w przypadku podejrzenia guza przysadki. Objawy towarzyszące za wysokiemu bądź zbyt niskiemu stężeniu hormonu różnią się u kobiet i mężczyzn.
Na badanie poziomu prolaktyny powinny się zdecydować kobiety, które:
- odczuwają bóle głowy,
- mają problem z widzeniem,
- odczuwają dyskomfort bądź ból podczas stosunku płciowego,
- zauważyły wzrost włosów w nietypowych miejscach na twarzy lub ciele,
- borykają się z trądzikiem,
- mają problem z zajściem w ciążę,
- mają nieregularne miesiączki,
- produkują mleko poza okresem ciąży i karmienia piersią.
Zaburzenie stężenia prolaktyny u mężczyzn może objawiać się:
- zaburzeniem widzenia,
- bezpłodnością,
- zmniejszonym libido,
- zaburzeniem erekcji,
- brakiem owłosienia na ciele i twarzy,
- bólami głowy,
- mlekotokiem.
U chłopców i dziewczynek przed lub w trakcie okresu dojrzewania mogą występować następujące objawy:
- mlekotok,
- problemy z menstruacją,
- opóźnione dojrzewanie płciowe,
- spowolniony rozwój narządów płciowych.
Podwyższony poziom prolaktyny – leczenie
Większość pacjentów z podwyższonym poziomem prolaktyny może zostać poddana leczeniu farmakologicznemu, które obejmuje zażywanie leków zwiększających produkcję dopaminy w organizmie, takich jak:
- bromokryptyna,
- chinagolid,
- kabergolina.
Przy bardzo wysokim stężeniu hormonu, lekarz zaleca badanie tarczycy w celu ustalenia czy to gruczoł przysadki jest przyczyną zaburzeń hormonalnych. W sytuacji, gdy badanie potwierdzi jego obecność, należy wykonać rezonans magnetyczny bądź tomografię komputerową po to, by określić dokładne umiejscowienie oraz wielkość guza.